Home Introductie Werkwijze Persoonsgerichte klachten Probleemgerichte klachten Technieken Thematisch zoeken De therapeut Registratie Tarief Contact & Route Verantwoording & Leestips

Ericksoniaanse Hypnotherapie


Milton Erickson was een wereldberoemd psychotherapeut en klinisch hypnotherapeut. Al lang vůůr ik de post- HBO/WO opleiding Hypnotherapie volgde, was ik gegrepen door literatuur van en over Milton Erickson. Vanuit dat werken volgens Erickson ontwikkelde ik in de jaren tachtig ideeŽn met relevantie voor toepassing binnen de Empirische Pedagogiek als het gaat over hechtingsproblematiek.
In het kader van wetenschappelijk werk heb ik verhandelingen geschreven over taalvoering en taaltechniek om contact te realiseren, zelfs als het ging om communicatie met mensen die een gedefinieerde communicatiestoornis hadden op grond van een psychiatrisch beeld zoals b.v. autisme of daaraan gerelateerde zaken als Asperger.

In de klassieke hypnotherapie wordt vooral de suggestie gezien als het werkzame bestanddeel van de therapie. Er wordt gewerkt met visualisaties waarin de therapeut via het bewuste van de cliŽnt communiceert met het onbewuste; m.a.w. bewustwording speelt hierin een belangrijke rol. Bij Ericksoniaanse hypnotherapie wordt rechtstreeks met het onbewuste gecommuniceerd en speelt bewustwording een ondergeschikte rol. Therapeutisch werk wordt op onbewust niveau uitgevoerd terwijl het bewuste denken afgeleid is.

Erickson zag i.t.t. Freud het onbewuste als een schatkamer van positieve herinneringen, leerervaringen en hulpbronnen. Het onderbewuste zag hij als een wijs, krachtig en onafhankelijk deel van de menselijke geest. Bij Ericksoniaanse hypnotherapie gaat het er niet om het onbewuste te beÔnvloeden (zoals bij klassieke vormen van hypnotherapie), maar het onbewuste direct uit te nodigen en ruimte te geven om met oplossingen te komen. Het onbewuste heeft een eigen logica, die radicaal anders kan zijn dan die van het bewuste denken.

Sterker nog: het maakt voor 99% de dienst uit. Volgens de nieuwste wetenschappelijke inzichten is juist het onderbewuste allesbepalend (voor wie interesse heeft: Ap Dijksterhuis, hoogleraar psychologie van het onbewuste aan de Radboud Universiteit Nijmegen heeft daarover veel zowel gezaghebbende wetenschappelijke publicaties geschreven, alsook makkelijk toegankelijke). Hij zegt met humor: mensen neigen er toe het bewuste te zien als de directeur van een bedrijf, maar ik zou het liever een persvoorlichter noemen; als het besluit al genomen is (op onbewust niveau) mag het bewuste er achteraf verslag van doen. Dit is ook wat door neuro-fysiologisch onderzoek bevestigd wordt: nog vůůr iemand een besluit neemt c.q. zich daarvan bewust wordt, is op lichamelijk niveau de actie al in gang gezet (het afvuren van actiepotentialen is al gestart).

Mensen leiden hun leven dus grotendeels vanuit hun onderbewuste, daar zitten een heleboel overtuigingen waar ze geen weet van hebben, en dat zorgt voor verrassingen. Het maakt dat mensen niet het leven leiden wat ze graag willen, veroorzaakt frustraties, stress en burnout. Paul Liekens zegt daarover: "Als er in iemands leven een patroon zit van tegenslag, een patroon dat zich steeds weer voordoet, dan gaat het bijna zeker om een oude overtuiging, die iemand grondig saboteert". Om daar goed mee te kunnen werken en problematiek diepgaand tot oplossing te brengen is van essentieel belang te weten op welk (bewustzijns)niveau zo 'n terugkerend probleem zich voordoet.

'Versluierd en 'weggestopt' kan (als het gaat over herinneringen en emoties) letterlijk worden genomen; ze zijn verplaatst naar het onderbewuste, met als consequentie dat iemand er met bewust rationeel denken niet bij kan. Inzichtgevende cognitieve gedragstherapie blijft op bewust niveau en is om die reden bij zwaardere problematiek niet altijd helpend op langere termijn. Het bewustzijn houdt mensen aardig voor de gek; wat mensen (menen te) willen hoort tot het bekende en bewuste programma, maar dat maakt helaas dus maar voor 1 % de dienst uit.

Voordat iemand ervoor kiest in therapie te gaan is meestal op bewust niveau al van alles geprobeerd om het probleem op te lossen, maar het is niet gelukt. Het bewuste analytische denken, min of meer verbonden met de linker hersenhelft, is geschikt voor het oplossen van rationale problemen die je te lijf kunt met logica en analyseren. CliŽnten gaan bij een therapeut vaak door met het aanreiken van bewuste ideeŽn, ze willen (bewust) controle houden, denken en praten veel. Maar voor sociale, psychische, emotioneel beladen of kunstzinnige vraagstukken is werken met het onderbewuste veel geschikter.

Mensen zijn geneigd het onbewuste te zien als een duister gebied dat vooral problemen veroorzaakt, en ze willen daarom hun onbewuste onder controle krijgen. Ericksoniaanse hypnotherapie werkt omgekeerd: het onbewuste krijgt juist meer controle en creŽert een oplossing.

Milton Erickson was echt een fenomeen met wat nu nog bekend staat als Ericksoniaans taalgebruik. Ik werk graag volgens zijn aanpak en heb daarmee (hoewel ik het bewust hanteer) toch vaak nog versteld gestaan over de ronduit verbluffende resultaten.
Je communiceert tegelijk op zowel bewust, als onbewust niveau; m.b.t dit laatste kun je dan werken met diepgewortelde overtuigingen, waar een cliŽnt zelf geen weet van heeft, maar die wel het (storende of ongewenste) gedrag volledig aansturen.

Ericksoniaanse hypnotherapie is erop gericht de rol van het bewuste te verkleinen en die van het onbewuste te vergroten. Dit gebeurt door op 2 niveaus te communiceren t.w. door het bewuste af te leiden, in verwarring te brengen of over te belasten en tegelijkertijd het onbewuste uit te nodigen, te stimuleren en te prikkelen. Erickson stond bekend om zijn ingenieuze 2-level communicatie. In navolging van Erickson hanteer ik vaak ook heel bewust metafore beelden, die op het eerste gezicht gewoon verhalen zijn. Intussen registreer ik en houd ik het effect goed in de gaten.

Als therapeut heb je de mogelijkheid 2 verhaallijnen parallel te laten lopen b.v. al of niet als provocatie bedoelde vertelsels op bewust niveau en een metafoor op onderbewust niveau, daarbij gebruikmakend van linguÔstische omslagpunten. Als je de gesproken tekst op schrift zou zien, dan zou dat er behoorlijk onsamenhangend uit zien. Een voorbeeld kan duidelijk maken wat ik bedoel.

Zo vertelde ik eens een 'casus' aan een cliŽnte, bedoeld als psycho-educatie, gewoon op bewust niveau om te laten zien (als uitleg dus) hoe overtuigingen kunnen doorwerken in iemands leven; ze begreep de strekking, maar had ook iets van "Hoe pas ik dat toe op mijn eigen leven?" Tegelijkertijd switchte ik iedere keer naar een terloops geÔnduceerd tranceniveau met daarin een metafoor over loslaten, herpositioneren en je opnieuw hechten. De bedoeling zal duidelijk zijn; het onderbewuste trok z 'n eigen plan en realiseerde waar cliŽnte tijdens het vertellen over die casus eigenlijk nog alleen maar van durfde te dromen. Ik werk graag zo.

Ik vind zo 'n verhaal, op bewust niveau verteld, illustratief, om aan te geven hoe de dingen kunnen gaan. CasuÔstiek kan heel verhelderend zijn. Soms bedoel ik het alleen maar zů als voorbeeld, als iets waarvan een cliŽnt naar eigen beleven vooralsnog alleen maar kan dromen. Soms ook heb ik er een andere bedoeling mee en gebruik ik het in combinatie met provocatieve therapie, om diep weggestopte maar in potentie nog aanwezige slagkracht te mobiliseren.

Zo had ik eens een cliŽnte, die zei last te hebben van een laag zelfbeeld, gecombineerd met PDS, en naar ze zelf zei van allerlei oude overtuigingen, die ze graag zou willen loslaten. Als je als vrouw van middelbare leeftijd zegt last te hebben van een laag zelfbeeld in een mate dat je er letterlijk buikpijn van krijgt, dan heeft onderliggende problematiek zich letterlijk diep verankerd.
Zů meegaand, zů aardig, zů zichzelf wegcijferend, zů "goed" geworden in social talk met volledig voorbij gaan aan jezelf (ťn maar 'aardig blijven', ook als van alles je irriteert), dan moet daar wel zoveel kwaadheid en verdriet achter zitten, dat het geen wonder is als je daar buikpijn van krijgt.

Ze zei een laag zelfbeeld te hebben, al heel lang, maar ik proefde ook iets van mij daarmee 'in een bepaalde positie willen zetten t.o.v. haar', alsof ze 't koesterde en ik dat moest bevestigen.
Ik koos bij de intake voor een provocatieve aanpak in combinatie met Ericksoniaans werken op 2 niveau 's. M.a.w. op bewust niveau streefde ik ernaar te provoceren om te onderzoeken of en wanneer ze eindelijk eens voor zichzelf zou opkomen door aandacht te vragen voor wat direkt haarzelf betrof, als ik in algemeenheden bleef praten of schijnbaar maar steeds kwam met voorbeelden over anderen (uiteraard volledig gedepersonaliseerd), en op onbewust niveau zocht ik in samenspraak met haar onbewuste naar wat haar tegenhield om zich assertief te uiten.

Een techniek die perfect werkte; aan antwoorden op een vragenlijst van iemand die door de ratio ingegeven sociaal wenselijke antwoorden geeft en precies meent te weten wat haar mankeert heb ik niet veel. En inderdaad, op bewust niveau bleef ze aardig, vriendelijk en meegaand, hoezeer ik het ook op de spits dreef. CliŽnte vond dat het over iemand anders ging, en dat moest haar wel irriteren (immers alle aandacht moest naar haar gaan). Ze liet daarvan echter niks merken, en dat was waar het mij om ging, om te kunnen traceren op welk niveau en in welke mate er sprake was van die belemmerende overtuigingen die leidden tot zo 'n hoge mate van subassertiviteit en tegelijkertijd ook tot PDS.

De metafoor die ik parallel liet meelopen in trance bereidde voor op de mogelijkheid te veranderen, en op dat onbewuste niveau maakte ik het zo aantrekkelijk mogelijk (heel goed te calibreren, aan haar gezicht af te lezen) om dat ůůk te doen.... Leermoment daarin, je kan loslaten en weer opnieuw iets anders aanhangen.
Tegelijkertijd ook kwamen creatief vanuit haar onbewuste de oplossingen glashelder door.

Zij heeft daar niks van meegekregen op bewust niveau, integendeel. Vandaar dat ze alles heeft ervaren alsof vooral ik aan het woord was, op een manier waarvan ze achteraf zei dat het haar hinderde. De irritatie en boosheid, die ze daarover voelde als gezonde emotionele reactie als er over je grenzen gegaan wordt en je je als persoon niet erkend voelt, stopte ze volledig weg. Iets wat ze altijd deed en tot een vast patroon geworden was en waar haar lichaam met pijnklachten op was gaan reageren.

Als je je gevoelens en emoties onderdrukt, dan blijft toch de energetische lading aanwezig. Je lichaam kan dan alleen nog maar de geÔsoleerde reacties van het vegetatieve zenuwstelsel laten zien t.w. al die onaangename organische reacties die je normaliter niet met je bewuste wil kan beÔnvloeden. De symptomen die je dan ervaart wijzen op een sterke innerlijke prikkeling als equivalenten van onderliggende weggedrukte gevoelens en die je ervaart als pijn of ander lichamelijk ongemak.

Met wat zij beleefde op bewust niveau als slechts veel verhaal van mijn kant kon ik tegelijkertijd (denk aan wat ik noemde het 2-level niveau) in het andere (onbewuste) level precies traceren waar en op welke niveau 's de eigenlijke problematiek vorm had gekregen (en welke belemmerende overtuigingen waren gevormd) en op een constructieve manier een beroep doen op haar eigen probleemoplossend vermogen.

Het betrof een intake volgens de provocatieve methode; ik had a.h.w. alvast dingen "in de week gezet".
Pas in vervolgsessies zou ik met haar werken aan het formuleren van nieuwe overtuigingen, en dan zou ik haar die met de ervaring uit de intake-sessie moeiteloos kunnen laten aanhangen, met als gevolg een positief zelfbeeld met alle uitingen die daar bij horen inclusief vrij zijn van haar lichamelijke klachten.
Immers somatisering is een lichamelijke klacht op basis van psychogene problematiek. Klachten van die aard moeten ook in die onderliggende (veelal onbewuste) laag worden aangepakt, en dat kan met Ericksoniaanse benadering op soms ludieke wijze.


PsychoConsult is gevestigd in Oud-Beijerland (Hoeksche Waard) in de Provincie Zuid-Holland dichtbij Rotterdam, Spijkenisse, Rhoon, Hoogvliet, Schiedam en Vlaardingen. Een goede keus als het gaat om gedragsproblemen - cognitieve therapie - opvoedingsproblemen - psycho-energetische therapie - concentratiestoornissen - cliŽntgerichte psychotherapie - onbegrepen klachten - EMDR - persoonlijk potentieel - RET - gesprekstherapie - hooggevoeligheid.